تاریخ : جمعه, ۱ بهمن , ۱۴۰۰ Friday, 21 January , 2022
1
خانه دسته‌بندی نشده

گزارشی در باره تکایا و مساجد کرمانشاه؛ مأوای عزاداران

  • کد خبر : 6937
  • 10 شهریور 1399 - 15:22
گزارشی در باره تکایا و مساجد کرمانشاه؛ مأوای عزاداران

آوای کرمانشاه، معین شرفایی: با فرا رسیدن ایام عزاداری حسینی، هر سال تکایا و مساجد شهر کرمانشاه مملو از عاشقان حسینی می‌شود، امسال با گسترش ویروس کرونا شرایط تا حدودی تغییر کرده و مراسم عزاداری با در نظر گرفتن پروتکل‌های بهداشتی برگزار می‌شود و این احتمال وجود دارد بعضی از تکیه‌ها یا مساجد به مانند […]

آوای کرمانشاه، معین شرفایی: با فرا رسیدن ایام عزاداری حسینی، هر سال تکایا و مساجد شهر کرمانشاه مملو از عاشقان حسینی می‌شود، امسال با گسترش ویروس کرونا شرایط تا حدودی تغییر کرده و مراسم عزاداری با در نظر گرفتن پروتکل‌های بهداشتی برگزار می‌شود و این احتمال وجود دارد بعضی از تکیه‌ها یا مساجد به مانند سال‌های گذشته پذیرای عزاداران محترم نباشد امید است هر چه زودتر از این دوران سخت عبور کنیم. گزارش ویژه‌این هفته، اختصاص به ماه محرم و عزاداری حسینی دارد، مردم کرمانشاه اعتقاد ویژه‌ای به امام حسین (ع) و خاندان او دارند. از آیین و رسومات این مراسم گرفته تا تکیه‌ها و مساجد شهر کرمانشاه که گواه بر همین موضوع دارد.
گویی همین مسافت نزدیک بر آداب ویژه ماه محرم در میان مردمان این منطقه از مصائب فرزند پیامبر بی‌تأثیر نبوده است. بازخوانی وقایع عاشورا در کاشی‌کاری‌های تکیه معاون‌الملک که به دوران قاجار بازمی‌گردد خود گویای عشق و ارادت مردمان کرمانشاه از گذشته‌های دور تا به امروز به خاندان رسول (ص) بوده است. یکی از آیین‌هایی که در کرمانشاه وجود دارد، آیین سیاه‌پوشی برای ماه محرم است.
از آیین‌های بسيار قديمي ماه محرم که هنوز هم در کرمانشاه جریان دارد مراسم تعزیه‌خوانی است که به نوعی آگاهي يافتن از واقعه کربلا و نمايش وقايع و مصیبت‌های واقعه عاشورا است.
انجام مراسم تعزيه در گذشته چنين بود كه در دهه اول محرم با حضور حكمران وقت در محوطه سبزه‌میدان، واقع در مقابل دیوان‌خانه حكومتى، مردم و دسته‌های عزادار گرد هم می‌آمدند و به عزادارى مى‏پرداختند. مراسم در فضاى باز و با شكوه تمام، آغاز و تا پايان روز ادامه می‌یافت.
در روستای «كندوله» تعزیه‌ها با گويش و عرف محلى نیز اجرا می‌شود. از آداب ويژه مجالس عزادارى در برخی از مناطق استان نواختن چمرى است؛ و در بين ايلات و طوايف كرمانشاه وقتى شخصى فوت مي‌‏كند بستگان جمع مي‌‏شوند و همگى لباس سياه مى‏‌پوشند و لباس خود را گِل مى‏‌گيرند.
در شهر کرمانشاه هم مردم دسته‌های سینه‌زنی و زنجيرزنى مختلف تشكيل می‌دهند از دیرزمان از طرف مردان بزرگ تكايايى جهت برگزار كردن اين مراسم در كرمانشاه به وجود آمده است، كه آن‌ها را تزيين كرده و براى انجام مراسم آماده می‌کردند. با این حال در این گزارش سعی شده به مساجد و تکیه‌های شهر کرمانشاه نگاهی بی اندازیم چرا که این مکان‌های مذهبی جزو هویت شهر کرمانشاه به حساب می‌آیند و شناخت این اماکن سبب احیای مجدد آن، سالم نگه‌داشتن بنا و برپایی سنت هر ساله یعنی عزاداری ماه محرم می‌شود، وجود این پایگاه‌های مذهبی در استان کرمانشاه از دیرباز تا کنون مأمنی برای عبادت با خداوند و عزاداری‌های مختلف از جمله عزاداری حسینی بوده است و به نوعی می‌شود گفت وجود متعدد این بناهای مذهبی ریشه در عقاید و اعتقادات مردم کرمانشاه دارد.

تکیه معاون‌الملک
تکیۀ معاون‌الملک از جمله آثار زیبا و باشکوهی است که از دوره قاجاریه در کرمانشاه به یادگار مانده است. این بنای تاریخی در بافت قدیم شهر کرمانشاه در محله آب‌شوران قدیم و در خیابان «حداد عادل» واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۹۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در دوران قاجار تکیه‌های متعددی در کرمانشاه ساخته شد. از تکیۀ حاج سید در کوچۀ حاج سید به عنوان اولین یا یکی از اولین تکیه‌های کرمانشاه در دوران قاجار یاد می‌شود. معین‌الرعایا پس از اقدام به ساخت تکیه‌ای در محله آب‌شوران کرمانشاه کرد. تکیه در سال ۱۲۸۲ هجری شمسی به بهره‌برداری رسید و در آن زمان به منظور برگزاری آیین‌ها و مراسم‌های مذهبی و رفع اختلافات قومی و عشایری به کار می‌رفت. سازندۀ بنا معمار اصغر معمارباشی بود که در سر در بنا نیز این مسئله ذکر شده است. این تکیه پس از تخریب در جریان مشروطه و بازسازی مجدد به تکیه معاون‌الملک مشهور گردید. سیدمحمد معاون متخلص به واله در تاریخ بنای این تکیه چنین می‌گوید:
این حسینیه چو از حسن عمل گشت تمام سال تاریخش «واله» ز لب بانی خواست
گفت بانی‌اش «معاون» پی تاریخ بگو کین حسینیه ز ما بهر عزای شهداست
در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی به دنبال صدور فرمان مشروطیت، مشروطه‌خواهان به سرکردگی ظهیرالملک اقدام به تخریب و به توپ بستن تکیه که محل تجمع مستبدان و مخالفان مشروطه بود، نمودند. بر اثر به آتش کشیدن تکیه تمامی آینه‌کاری‌ها از بین می‌رود و قسمتی از خود بنا تخریب می‌گردد. در ادامه این جریانات خانواده معاون‌الملک در صدد مبارزه و انتقام برمی‌آیند و با کمک گرفتن از مردم سنقر و اطراف آن در طاق‌بستان تجمع می‌کنند و برای مبارزه آماده می‌شوند؛ که پس از مدتی با وساطت جمعی از سادات و کارگزاران و رجال شهر کرمانشاه بین خانوادۀ معاون‌الملک و ظهیرالملک صلح برقرار می‌گردد.
امتیاز قابل‌ملاحظه و استثنایی این بنا در کاشی‌کاری آن است. به گفتۀ کارشناسان میراث فرهنگی کرمانشاه کاشی‌های برجسته و نیمه‌برجسته با نقوشی از اساطیر و تاریخ جهان و ایران و بسیار زیبا و رنگ‌های صددرصد طبیعی که در این بنا به کار رفته در جهان بی‌همتاست. تصاویری که بر روی کاشی‌ها حک شده شامل صحنه‌هایی از نبردهای امام علی (ع)، حوادث کربلا، تصاویر سلاطین باستانی ایران از جمله پادشاهان هخامنشی و تصاویری از تخت جمشید است که در نوع خود بی‌نظیر است. معماری این بنا را حسن‌خان معاون‌الملک در ابتدا به حسین نقاش تهرانی و سیدابوالقاسم مانی واگذار می‌کند که پس از چندی حسین کاشی‌پز تهرانی میناچی را نیز برای بازسازی بنا به کرمانشاه دعوت می‌کند. تکیه معاون‌الملک دارای سه در ورودی است که در غربی به خیابان حداد عادل در شمالی به کوچه معاون‌الملک و در جنوبی به کوچۀ ایلخانی مشرف است.
این بنا از سه قسمت حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است.

حسینیه
مجموعه بنا در حدود شش متر از سطح خیابان پایین‌تر است به‌طوری‌که برای ورود به حسینیه باید از ۱۷ پله بزرگ عبور کرد. در کنار پله‌های ورودی، سقاخانه کوچکی وجود دارد که به وسیله کاشی‌هایی با نقوش ابوالفضل تزیین شده است.
حسینیه صحن کوچکی است که در اطراف آن حجره‌های دو طبقه و طاق‌نماهای متعددی قرار گرفته ‌است که سراسر دیوارهای آن با کاشی‌های زیبا آراسته شده است. داخل طاق‌نماهای این بخش به وسیله تابلوهای کاشی‌کاری‌شده پوشیده شده که صحنه‌هایی از عزاداری شامل سینه‌زنی و تصاویری از خلفا و سلاطین ایران و بارگاه سلیمان را نشان می‌دهد. همچنین اشعاری از واله کرمانشاهی در توصیف بنا و تاریخ خاتمه کاشی‌کاری آن نیز در این قسمت به چشم می‌خورد. این مکان در شب عاشورا برای مراسم شام غریبان پذیرای عزاداران حسینی می‌شود.

عباسیه
بنای عباسیه به صورت صحن وسیعی است که در قسمت شرقی آن بنای دوطبقه‌ای ساخته شده و در قسمت جنوبی آن ایوانی با دو ستون آجری برپا شده است. دیوارهای عباسیه نیز با کاشی هفت‌رنگ تزیین شده که بر روی آن‌ها صحنه‌هایی از ورود یوسف به کنعان و بارگاه امام علی (ع) و پسر او امام حسین (ع) دیده می‌شود. در این صحن تصاویری نیز از شخصیت‌های مذهبی و سیاسی و مهره‌هایی از رجال دوره قاجار بر روی کاشی‌ها نقش بسته است. تکیۀ معاون‌الملک اثری زیبا و باشکوه است که همواره گردشگران بسیاری را به سوی خود می‌کشاند

زینبیه
این بخش از تیکه معاون‌الملک نیز در گذشته محل عزاداری بانوان بوده و به همین دلیل نام آن را زینبیه گذاشته‌اند.

تکیه بیگلربیگی
تکیۀ بیگلربیگی یا عمارت فراش‌باشی تکیه‌ای است در بافت کهن شهر کرمانشاه در خیابان مدرس قرار دارد. این بنا در محلۀ قدیمی فیض‌آباد و در کوچۀ بیگلری مقابل کوچۀ صارم الدوله واقع شده است و در زمان قاجار به همت عبدالله خان ملقب به بیگلربیگی ساخته شده است از لحاظ آیینه‌کاری در میان تکیه‌های کرمانشاه بی‌نظیر می‌باشد. در سمت غربی حیاط، تالار آینه‌کاری بزرگی ساخته شده که به حسینیه معروف است. این تالار با تزئینات عالی و کتیبه‌های متعددی مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین‌شاه مزین شده و در دو سوی دیگر، اتاق وسیع مهمانخانه بیگلربیگی واقع گردیده است. در حال حاضر تکیۀ بیگلربیگی به‌عنوان موزه خط و کتابت مورد بازدید عموم قرار می‌گیرد. در این موزه، اسناد قدیمی متعلق به خانوادۀ بیگلربیگی به نمایش گذاشته شده است.
این تکیه دارای سه درب ورودی است. ورودی اصلی آن در جبهه جنوب شرق قرار دارد. سر در ورودی به وسیله مقرنس‌های گچی و گچ‌بری‌های برجسته تزیین شده است.
همچنین در دو طرف ورودی دو ردیف طاق‌نما دیده می‌شود، طاق‌نمای ردیف پایین مانند سر در ورودی با مقرنس‌های گچی و گچ‌بری‌های زیبا تزیین شده است، اما داخل طاق‌نماهای ردیف فوقانی با پیکره‌های گچی از شخصیت‌های دوره قاجاریه زینت یافته است. پس از سر در ورودی فضای هشتی قرار دارد در دیوارهای این فضا طاقچه‌هایی ایجاد شده و سقف آن با رسم بندی‌های آجری تزیین شده است.
در ضلع شمالی هشتی درگاه چوبی وجود دارد که از طریق آن می‌توان وارد خانه‌های وابسته به تکیه شد. پس از هشتی دالان نسبتاً درازی قرار دارد که به حیاط اصلی تکیه منتهی می‌شود. سقف دالان نیز با تزیینات معلقی مزین شده است.
در ضلع جنوبی دالان دو درگاه چوبی ایجاد شده است که از طریق آن‌ها می‌توان به خانه‌های جبهه جنوبی تکیه دسترسی یافت. در ضلع شمالی ورودی دیگری که به کوچه بن‌بست منتهی می‌شود. از طریق این ورودی می‌توان به فضاهای مسکونی ضلع شمالی تکیه دسترسی پیدا کرد. هم‌چنین ورودی سوم در جبهه جنوب غربی قرار دارد.
این تکیه حیاط نسبتاً وسیعی دارد که کف آن در حدود ۲/۵ متر از کف خیابان پایین‌تر است. در وسط حیاط نیز حوض بزرگی قرار گرفته‌ است. این حیاط در ماه محرم، میزبان جمعیت انبوه عزاداران حسینی است.
با توجه به چنگک‌های باقی‌مانده در قسمت ایوان غربی به نظر می‌رسد در فصل زمستان نیز با برپایی چادر در این حیاط از عزاداران استقبال می‌شده است. اطراف حیاط با فضاهای متعددی احاطه می‌شده است، بخش شمال شرقی و جنوبی حیاط کارکرد مسکونی داشته و در بخش غربی نیز گنبد خانه حسینی قرار گرفته است و بخش شرقی حیاط شامل فضاهایی دو طبقه است.
این تکیه دارای ۲۴ اتاق است که در طبقه اول راه دسترسی به این اتاق‌ها از طریق پلکان‌های داخل حیاط صورت می‌گیرد. کف اتاق‌ها یک متر بالاتر از کف حیاط است. در داخل هر کدام از این اتاق‌ها طاقچه‌های متعددی و جود دارد که به صورت دو طبقه هستند که از طبقه دوم برای نگهداری وسایل مهم‌تر استفاده می‌کردند. در داخل هر اتاق ۱۶ طاقچه وجود دارد که برای نگهداری وسایل از آن استفاده می‌کردند. در ضلع شمال شرقی حیاط، یک آشپزخانه وجود دارد که در ایام محرم برای تهیه غذای عزاداران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. بخش جنوبی حیاط شامل چهار فضا است که سه فضای آن دارای ارسی است. راه دسترسی به این فضاها از طریق پلکان سنگی داخل حیاط صورت می‌گیرد کف این فضا نیز حدود یک متر بالاتر از کف حیاط است. بخش شمالی حیاط دارای دو طبقه و یک زیرزمین است؛ که راه دسترسی به زیرزمین از طریق پلکانی در حیاط صورت می‌گیرد. زیرزمین تکیه شامل حوض‌خانه، محل استراحت تابستانی و تعدادی اتاق است. پنجره‌های زیرزمین به پنجره‌های مشبک یا زنبوری معروف است که در واقع کار بادگیر را انجام می‌دهد. سقف حوض‌خانه و استراحت گاه تابستانی با تیرهای چوبی و تخته‌کوبی پوشیده شده است و اتاق‌های اطراف دارای طاق‌های آجری است. سقف هر یک از این اتاق‌ها با گچ‌بری‌های زیبایی تزیین شده است. هم‌چنین در حدفاصل حوض‌خانه و استراحتگاه دو ستون زیبای چوبی وجود دارد که ساقه ستون‌ها به صورت چندوجهی و سرستون‌ها از نوع سرستون‌های چوبی است. این مجموعه به شیوه مقرنس‌کاری تزیین شده است. در طبقه اول بخش شمالی، شاه‌نشین قرار دارد و اطراف آن را فضاهای متعددی احاطه کرده است. فضای شاه‌نشین مشرف به حیاط دارای ارسی چوبی بسیار زیبایی است دو طرف ارسی با ستون نماهای گچی تزیین شده است.
در سال ۱۳۸۳ موزه‌ای با عنوان خط و کتابت در محل تکیه بیگلربیگی افتتاح شد که در این موزه اسناد و مدارک و مستندات تاریخی و نسخ خطی نگهداری و در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفت و علاوه بر این، موزه پارینه‌سنگی زاگرس که تنها موزه پارینه‌سنگی خاورمیانه است که در این تکیه قرار دارد.
وجود تکیه بیگلربیگی برای مردم قدیم کرمانشاه یادگاری بسیاری عزیز و محترمی است، اگر به پای صحبت بزرگان و سن و سال دارهای شهر کرمانشاه بنشینیم و از دوران محرم و عزاداری از این عزیزان سوال کنیم بدون شک صحبت این افراد به این تکیه خواهد رسید، یکی از دلایل عشق عزیزان به این مکان، بافت قدیمی تکیه در یکی از محله‌های سنتی کرمانشاه است. تکیه بیگلربیگی جایگاه ویژه‌ای نزد مردم کرمانشاه دارد.

تکیه نایب آقامراد
تكيه «نايب آقامراد»، كرمانشاه يكی ديگر از صدها بنای مذهبی استان كرمانشاه است كه در مركز اين شهر و در محله فيض‌آباد واقع شده است.
تكيه نايب آقامراد فيض‌آباد كرمانشاه در محله قديمی فيض‌آباد كه بخش‌هايی از آن چند سالی است به واسطه مرمت بخش‌های قديمی جابه‌جا و قطعه به قطعه هم نوسازی شده در كنار هیئت «مسلم‌بن عقيل» قرار دارد.
اين تكيه در نزديكی مسجد «زردويی‌ها»، پشت به مسجد و ورودی آن از گذر قديمی اين محله است كه از دور هويدا است.
در خصوص تاريخچه احداث اين تكيه، مداركی پيرامون تكيه كه وضعيت پيشينه آن را مشخص نمايد به دست نيامده اما در مصالحه‌نامه معمار «عبداله صيفی» به تاريخ ۲۶ فروردين ۱۳۲۴ خورشيدی آمده است: از حين فوت مصالح الی یک‌صد سال خورشيدی سه نفر مصالحون و اعقاب آن عوايب و درآمد مورد مصالحه را همه‌ساله در ليالی دهه عاشورا در تكيه معروف به نايب آقامراد روضه‌خوانی و اصعام نمايند، چنين استنباط می‌شود كه به دستور مرحوم نايب آقامراد و توسط معمار عبداله صيفی ساخته شده است.
بنا به آنچه در مصاحبه‌هايی كه با معماران و اهالی محل به عمل آمده، قبر مرحوم نايب آقامراد كه به عنوان بانی تكيه شناخته می‌شود در درون ساختمان تكيه است.
بنای تكيه نايب‌آقامراد فيض‌آباد كرمانشاه از لحاظ معماری، بنايی بسيار ساده و شكيل است كه دارای روحی خاص و معنوی است.

مسجد آقا شیخ هادی جلیلی
مسجد آقاشیخ هادی جلیلی مسجدی تاریخی در شهر کرمانشاه است که در سال ۱۱۵۰ هجری شمسی ساخته شده است. بنای اصلی این مسجد مربوط به دوران زندیه بوده و قدیمی‌ترین مسجد در شهر کرمانشاه به شمار می‌آید.
نای اصلی مسجد آقا شیخ هادی جلیلی به سال ۱۱۵۰ هجری شمسی بازمی‌گردد. این مسجد اولین مسجدی بود که پس از نابودی قلعه کرمانشاه در جوار رودخانه قره‌سو و تجدید بنای شهر در دره رود آب‌شوران در این شهر ساخته می‌شد و هم‌اکنون نیز قدیمی‌ترین مسجد شهر کرمانشاه به شمار می‌آید.
سال‌ها بعد و در سال ۱۲۹۵ خورشیدی یکی از نوادگان ملا عبدالجلیل به نام عبدالرحمن جلیلی مسجد را توسعه داده و تعمیر کرد. در خیابان‌کشی‌های دوران پهلوی این مسجد در طرح ساخت خیابان جلیلی قرار گرفت، اما به دلیل قدمت مسجد تخریب نشد و مکان قرارگیری آن به صورت میدانی درآمد.
در سال ۱۳۵۳ عبدالجلیل جلیلی پسر محمدهادی جلیلی بار دیگر اقدام به تجدید بنای مسجد کرد و دو مناره و یک گنبد بزرگ بر روی آن ساخت و نمای آن را نیز تغییر داد، این مسجد نیز در قلب شهر کرمانشاه قرار گرفته است و دسته‌های عزاداری این مسجد یکی از معروف‌ترین دسته‌های کرمانشاه به حساب می‌آید.

لینک کوتاه : http://avayekermanshah.ir/?p=6937

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.